Инаудит» ЖШС-ның төлем қабілеттілігін бағалау

Төлем қабілеттілгінің талдауы ұйымның міндеттемелерін қолма-қол ақша қаражаты арқылы дер кезінде төлей алу жағдайын көрсетеді. Сондықтан төлем қабілеттілігін бағалау үшін, біз Инаудит ЖШС ның активтері мен міндеттемелерін, сонымен қатар балас өтімділігін талдаймыз.

Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау – кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің абсолютті және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.

Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау барысында, осы активтердің нақты қолда бары зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке топтарын талдау, олардың рационалды таратылуын талқылауға мүмкіндік береді.

Активтердің өсуі (артуы) кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.

Алайда, кәсіпорын мүлік құнының өсу себептерін талдағанда, жоғары деңгейі баланстық есептің номиналды көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден айтарлықтай ауытқуына әкеліп соқтыратын инфляция әсерін ескеру қажет. Отандық тәжірибеде инфляцияны есепке алу тек негізгі құралдардың баланстың құнын құру барысында жүргізіледі.

Отандық есептік-аналитикалық тәжірибеде өндірістік қорлар, дайын өнім және тауарларды қайта бағалау жүргізілмейді. Сондықтан да олардың құнының өсуі, инфляциялық фактор әсерінен болатыны күмәнсіз.

Баланс мәліметтері бойынша активтердің құрамы мен олардың құрылымына талдау жасау үшін келесі 2 аналитикалық кестесі құрылады.

Aктив 2013 ж. 2014 ж. Ауытқулар
Мың тг % Мың тг % Мың тг %
Ұзaқ мeрзiмдi aктивтeр 6 017 599 53,8 9 213 800 51,59 3 196 201 53,1
Мaтeриaлдық eмeс aктивтeр 139 229 1,24 221 188 1,24 81 959 58,8
Нeгiзгi құрaлдaр 3 491 050 31,2 5 936 091 33,24 2 445 041
Ұзaқ мeрзiмдi қaрж. инвeститц. 510 982 4,54 879 048 4,92 368 066
Бaсқa дa ұзaқ мeрзiмдi aктивтeр 1 876 338 16,6 2 177 473 12,19 301 135
Aғымдығы aктивтeр 5 235 108 46,2 8 644 657 48,41 3 409 549 65,1
ТМҚ 701 767 6,24 907 136 5,08 205 369 29,2
Қысқa мeрзiмдi дeбитoрлық бeрeшeк 380 118 3,38 517 764 2,90 137 646 36,2
Aқшa қaрaжaттaры 1 589 449 14,3 2 267 322 12,70 677 873 42,6
Бaсқa қысқa мeрзiмдi aктивтeр 2 563 774 22,8 4 952 435 27,73 2 388 661 93,1
Бaлaнс 11 252 707 17 858 457 6 605 750 58,7
Дeрeк көзi: «Инaудит»сeрiктeстiгiнiң 2013-2015 жылдaрдaғы қaржылық eсeптiлiгi



Кесте деректері бойынша кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтер көлемі 6 017 599 мыңтеңгеден 2013 жылы 9 213 800 мың теңгеге дейін 2014 жылы өскен. Ұзақ мерзімді активтердің өсуіне қаржылық активтердің 1 589 449 мың теңгеден 2013 жылы 2 267 322 мың теңгеге дейін өсуіне ықпал еткен. Ағымдық активтер көлемі талданып отырған 2 жылда 3 409 549 мың теңгеге өскен.

Сонымен кәсіпорынның актив балансында талданушы мерзім аяғына қарай ұзақ мерзімді активтер үлесі төмендеп, ағымдық активтер үлесі өскенін көреміз.



Осы көрсеткіштен кейін баланс валютасындағы ағымдағы активтер үлесін анықтау маңызды: ағымдағы активтер құнының кәсіпорынның барлық мүлкінің құнына қатынасымен анықталатын кәсіпорын активтерінің іске тартылу (мобильді) коэффициентінің өсуі. Ол қарызды өтеуге арналған қаражат үлесін сипаттайды. Коэффициент мағынасы артқан сайын кәсіпорынның үздіксіз жұмысты қамту және кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі де арта түседі. Қаржы тұрғысынан алғанда оның өсуі актив құрылымындағы жағымды өзгеріс болып табылады – яғни мүлік әлдеқайда мобильді (іске тартылған) болады, оны пайдалану тиімділігінің өскендігін көрсетеді.

Талданушы кәсіпорында бұл көрсеткіш деңгейі 2013 жылы 37,6 (5 235 108 мың теңге: 139 229 мың теңге), 2014 жылы 39 (8 644 657 мың теңге: 221 188 мың теңге) құрайды. Бұл көрсеткіш есепті жылы өткенге қарағанда жоғары, бұған иммобильді қаражаттардың өсу қарқынынан мобильді қаражаттардың өсу қарқындары басым болуы ықпал еткен.

Кәсіпорын активтерін таратудың тиімділігін сипаттайтын келесі көрсеткіш–мобильді және иммобильді қаражаттар қатынасының коэффициенті. Ол ағымдағы активтер құнын ұзақ мерзімдік активтер құнына бөлу арқылы анықталады. Бұл қатынастың қолайлы және қауіпті көлемі, кәсіпорынның салалық ерекшеліктеріне байланысты. Өнеркәсіптік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің деңгейі 0,5-тен төмен болмауы тиіс.

Талдау жүргізіп отырған кәсіпорында бұл коэффициенттің деңгейі 2013 жылы 0,86 (5 235 108 мың теңге: 6 017 599 мың теңге), 2014 жылы 0,3 (8 644 657 мың теңге: 9 213 800 мың теңге) құрады. Бұл көрсеткіш 2014 жылы жоғары мәнге ие болған, яғни есепті жылы өткен жылмен салыстырғанда ағымдық активтердің айналымдылығы баяулағанын, пайдалану тиімділігінің төмендегенін көрсетеді.

Әрі қарай кәсіпорынның мүліктік жай-күйінде қандай сапалық өзгерістер болғанын зерттеу қажет. Бұл кәсіпорынның материалды-техникалық базасын құрайтын және негізгі қорлары болып саналатын, оның өндірістік потенциалының маңызды элементінің жағдайын зерттеу қажет.

Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы негізгі құралдардың нақты құнының (қалдық) үлес салмағының өзгеруі, ерекше назар аударады. Өйткені бұл көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің көлемін анықтаудағы басты бағыт болып табылады. Кәсіпорын мүліктерінің жалпы жиынындағы негізгі құралдардың нақты құнының коэффициентінің мөлшері баланс активтерінің барлық сомасының 50 пайызынан кем болмауы тиіс.

Баланс валютасындағы негізгі құралдардың қалдық құнының үлесі 31,2% – 2013 жылы; 33,24% – 2014 жылы құрады. Яғни соңғы жылы бұл көрсеткіштің теориялық мәніне сәйкес келмейді. Негізгі құралдардың жалпы құнындағы оның активті бөлігінің үлесін анықтау өте маңызды және де бұл кәсіпорынның материалды-техникалық базасының дамуындағы жағымды кезең болып табылады. Оның үлес салмағының өсуі қор қайтарымдылығы өсуіне әкеледі.

Кесте деректері бойынша ағымдық активтердің құны 5 235 108 мың теңгеден 2013 жылы 8 644 157 мың теңгеге дейін 2014 жылы қатты өсті. Оның ішінде тауарлы-материалдық қорлар құны 2 жылда 205 369 мың теңгеге өскен. Аяқталмаған өндіріс соңғы үш жыл бойы орын алмаған. Ақшалай қаражат көлемі 1 589 449 мың теңгеден 2014 жылы 2 267 322 мың теңгеге дейін өсті, өткен 2013 жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 42271 мың теңгеге өсті. Дебиторлық қарыз көлемі есепті жылы қалған жылдарға қарағанда қатты өскен. Сонымен қорыта келе ең мобильді активтер яғни ақша қаражаттары есепті жылы өткен жылмен салыстырғанда қатты өскенін көреміз. Ағымдық активтердің ең мобильді бөлігін, олардың құнына қатынасы арқылы анықталатын айналым қаражаттарының мобильдік коэффициентін келесідей анықтаймыз:

, (2.1)

мұндағы, Кмоб – мобильділік коэффициенті;

Ақар – Ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттері;

АА – ағымдағы активтер.

Бұл коэффициент, ағымдағы міндеттемелерді өтеуге бағытталатын қаражаттардың жалпы саласындағы төлеуге дайын қаражаттардың үлесін көрсетеді.

2013 жылы: = 0,30бірлік;

2014 жылы: = 0,26бірлік;

Кестеден көріп отырғанымыздай, есепті жылда активердің нақты құны 53,1%-ға ұлғайды немесе 2013 жылмен салыстырғанда 2014 жылы 3 196 201 теңгеге өсті. Бұл оң көрсеткіш, оны одан әрі дамытудың дәлел ретінде, кәсіпорынның жұмысын сипаттайды. Активтердің талдауы кезінде келесілерге көңіл бөлі керек: қалай орналыстырылған және есепті жылы неге көп көңіл бөлінген, «Инаудит» ЖШС-ның өндірістік әлеуеті,оның негізгі қорлары және мүліктік ұтқырлығы қандай болып табылады. Өз кезегінде, 2013 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 2014 жылдың аяғында қолма-қол ақшамен өсуі едәуір байқалады. Оның ауытқуы, компанияның төлем қабілеттілігі ұзартуы көрсетеді 42,6% болды.

Сонымен қатар, кестеде деректер жыл соңында ұзақ мерзімді және ағымдағы активтердің арасында ақшаның өсуі соңғы жылдың пайдасында екенін көрсетеді. 2013 жылы ағымдағы активтер 5 235 108 теңгені құраса, асып ұзақ мерзімді сол жылы 6 017 599 теңгені құрады. Осыған ұқсас үрдіс 2014 жылдың соңында байқалды.

Кәсіпорынның орналастыру активтерінің тиімділігін одан әрі бөлек индикатор, ұялы және иммобилизацияланған көлік құралдарын қатынасы. Ол ұзақ өмір сүруші активтер құнының ағымдағы активтердің құнын бөлу арқылы анықталады:

Kimmob = TA / Д.А., (2)

мұндағы: Kimmob - жылжымалы және иммобилизацияланған қатынасы

құралдары

ДА - ұзақ мерзімді активтердің құны

Киммоб(2013)=5235108/6017599=0,86

Киммоб(2014)=8644657/9213800=0,93

Оңтайлы және осы коэффициенттің мәні сыни өнеркәсіп кәсіпорындарының ерекшеліктеріне байланысты. Өнеркәсіптік кәсіпорындар бұл көрсеткіштің деңгейі 0,5 төмен болмауы тиіс.

Қарыз капиталын коэффициенті қатынасы қарағанда ағымдағы активтердің қатынасы және ұзақ мерзімді үлкен үлестік міндеттеме кепілдік кезде минималды қаржылық кәсіпорын тұрақтылығы қол жеткізіледі деп көзқарастарға негізделген, ағымдағы активтері бойынша тұрақтылық шарты болып табылады деген белгісі қамтылған.

Актив 2013ж. 2014ж. 2015ж.
Мың тг % Мың тг % Мың тг %
ТМҚ 701 767 6,24 907 136 5,08 1 131 738
Қысқa мeрзiмдi дeбитoрлық бeрeшeк 380 118 3,38 517 764 2,90 688 580 3,04
Aқшa қaрaжaттaры 1 589 449 14,3 2 267 322 12,70 3 667 875 16,1

Кестеде көріп отырғанымыздай, ЖШС «Инаудит» арқылы есепті кезеңде ең көп үлесі ақша қаражаттарына және 2015 жылдың соңында тиісінше 16,1% және 2013 жылы 14,3% құрайды.

Активтер көзі талдау қалыптастыру процесінде капитал (қарыз) өз және тартылған нақты өлшемін орнатыңыз, есепті кезең ішінде олардың өзгеру себептерін анықтады, тиісті бағалау оларға беріледі. Фокусты капиталдың резервтік көздері ретінде капиталдың табылады - қаржылық тұрақтылықтың маржа.

Ол меншікті капиталының ғана өлшемін орнату маңызды болып табылады, сонымен қатар капиталдың жалпы сомасындағы оның үлес салмағының анықтау үшін. әдебиетте бұл көрсеткіш әр түрлі атау (меншік қатынасы, тәуелсіздік коэффициенті, меншікті капитал қатынасы) болып табылады, бірақ оның мәні бірдей: ол қаншалықты компания қарамастан қарызды бойынша сотталады және өз қаражаты маневр жасау. Тәуелсіздік коэффициенті мына формула бойынша озық жалпы капиталға капиталдың қатынасы:

Тк= МК/АК

где: Тк- тәуелсіздік коэффициенті

МК- меншікті капитал

АК- аванстық капитал

«Инаудит» ЖШС-нде тәуелсіздік коэффициентін есептеу үшін бухгалтерлік балансын пайдаланып, есептеуіміз қажет. Зерттелген компанияда соңғы жылдары бұл көрсеткіш құрады:

Тк (2013)= 1589449/380118 = 4,18

Тк (2014) =2267322/1778839 = 1,27

Шамамен 0,5 тәуелсіздігі коэффициент ұсынылатын норма. ЖШС «Инаудит» компаниясының жоғары төлем қабілеттілігін көрсетеді.

Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын абсолютті көрсеткіштер арқылы талдау нәтижелері арқылы келесі қорытынды жасауға болады:

- 2013 жылы қаражаттар көздерінің жеткіліктілігін көрсететін 3 көрсеткішке сәйкес келетін қорлардың қамтамасыз етілу деңгейлері төменгі дәрежеде, бірақ оның ішінде ТМҚ негізгі қалыптасу көздерінің жалпы мөлшері артығымен болғандықтан, 2012 жылы кәсіпорынның қаржылық жағдайы тұрақсыз деген баға беруге болады.

- 2014 жылы алдыңғы жылдарға қарағанда 3 көрсеткіш деңгейі де төмендеген, бірақ ТМҚ негізгі қалыптасу көздерінің жалпы мөлшері оң шамада болғандықтан, төлемқабілеттілігі нашар, бірақ меншікті қаражаттар көздерінің толықтырылуы, дебиторлық қарыздың қысқаруы мен қорлар айналымының жеделдетілуі есебінен тепе-теңдікті қалпына келтіру мүмкіндігі сақталатын тұрақсыз қаржылық жағдай орын алған.

- 2015 жылы кәсіпорынның қаржылық жағдайы қалыпты деңгейге келеді, барлық 3 көрсеткішке де қажеттілік қанағаттандырылды. Кәсіпорынның жағдайы тұрақты деңгейге жетті.

Қаржылық жағдайдың нашарлауы капиталдың жаратылуы мен қарыздардың өсуіне әкеледі. Осыдан қаржылық тұрақтылығы, яғни кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігі, меншікті қаражаттарды маневірлеу қабілеті, шаруашылық қызметтің қаржымен жеткілікті қамтамасыз етілуі деңгейі төмендейді.

Кәсіпорын қызметінің тұрақтылығы оның жалпы қаржылық құрылымымен, сыртқы кредиторлармен және инвесторлармен қатынас деңгейіне байланысты. Осылай қызметтің үрдісі барысында көптеген кәсіпорындар меншікті капиталмен бірге біршама қарыз қаражаттарының соммасынан тартады. Бірақ қарыз міндеттемелерінің едәуір ұлғаюы нәтижесінде, егер бірнеше кредитор бір уақытта өз қаражаттарын қайтаруды талап етсе, банкроттыққа ұшырауы мүмкін.

Тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш болып табылатын тәуелділік коэффициенті келесідей анықталады:

= немесе = 1 - , (2.6)

Берілген коэффициент авансталған капиталдың жалпы сомасындағы қарыздың үлесін сипаттайды. Оның үлесі жоғарлаған сайын кәсіпорынның сыртқы қаржыландыру көздеріне тәуелділігі сәйкесінше ұлғаяды.

Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:

2013 жылы: = 1 – 4,18 = -3,18бірлік;

2014 жылы: = 1 – 1,27 = -0,27бірлік.


7161939843194734.html
7161994177697048.html
    PR.RU™